Fałszowanie produktów spożywczych – odpowiedzialność i obrona firmy

Fałszowanie środków spożywczych – czyli zatajenie ich rzeczywistego składu, podmiana składników lub wprowadzające w błąd oznakowanie – godzi w bezpieczeństwo i zaufanie konsumentów, a dla przedsiębiorcy oznacza realne ryzyko prawne. W Polsce odpowiedzialność może mieć charakter administracyjny, karny i cywilny, dlatego firma z branży spożywczej powinna znać zarówno swoje obowiązki, jak i sposoby obrony, gdy postawiono jej zarzuty.

Podstawy prawne odpowiedzialności

Kluczowe znaczenie ma ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia, która zakazuje wprowadzania do obrotu środków spożywczych zafałszowanych i zepsutych oraz przewiduje sankcje. Pojęcie środka spożywczego zafałszowanego jest w niej zdefiniowane – obejmuje m.in. produkty o zmienionym składzie lub wprowadzające w błąd oznakowanie. Obok tego zastosowanie mogą mieć przepisy Kodeksu karnego: oszustwo (art. 286 KK), gdy konsument zostaje wprowadzony w błąd co do towaru, oraz przepisy chroniące oznaczenia produktów. Wymogi znakowania żywności wynikają również z prawa unijnego, w szczególności rozporządzenia 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności.

Ryzyka dla przedsiębiorcy

Kontrole prowadzą m.in. Państwowa Inspekcja Sanitarna oraz Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (obecnie w strukturach Inspekcji Weterynaryjnej i nadzoru rolno-spożywczego). Stwierdzenie zafałszowania może skutkować karą pieniężną, wycofaniem partii z rynku, a w poważnych przypadkach – odpowiedzialnością karną osób zarządzających. Dochodzą do tego roszczenia cywilne konsumentów i kontrahentów oraz dotkliwa utrata reputacji. Dlatego prewencja – identyfikowalność (traceability) i audyty dostawców – ma wymiar nie tylko jakościowy, ale i prawny.

Jak budować obronę

Linia obrony zależy od postawionego zarzutu. W sprawach administracyjnych istotne jest wykazanie dochowania należytej staranności, prawidłowych procedur kontroli jakości oraz tego, że ewentualna nieprawidłowość powstała po stronie dostawcy. W sprawach karnych kluczowe są znamiona czynu: czy działanie było umyślne, czy doszło do wprowadzenia w błąd i powstania szkody. Wartość dowodową mają wyniki badań laboratoryjnych, dokumentacja pochodzenia surowca oraz opinie biegłych. Dobrze udokumentowany system identyfikowalności często rozstrzyga, czy odpowiedzialność poniesie producent, czy dostawca.