Finansowanie terroryzmu - co mówi prawo i jak wygląda przeciwdziałanie?

Finansowanie terroryzmu polega na gromadzeniu, przekazywaniu lub udostępnianiu środków z zamiarem sfinansowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym. Skuteczne przeciwdziałanie temu zjawisku opiera się na dwóch filarach: odpowiedzialności karnej sprawców oraz na systemie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT), który angażuje banki i inne instytucje obowiązane. Ponieważ sieci finansowe często przekraczają granice, istotna jest współpraca międzynarodowa, zwłaszcza w ramach Unii Europejskiej.

Odpowiedzialność karna - art. 165a Kodeksu karnego

W polskim prawie finansowanie terroryzmu jest osobnym przestępstwem stypizowanym w art. 165a Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem, kto gromadzi, przekazuje lub oferuje środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa majątkowe lub inne mienie ruchome albo nieruchome w celu sfinansowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym, podlega karze pozbawienia wolności od 2 do 15 lat. Tej samej karze podlega ten, kto udostępnia takie mienie zorganizowanej grupie lub związkowi mającym na celu popełnienie takiego przestępstwa albo osobie biorącej w nich udział. Łagodniejszej odpowiedzialności (do 3 lat pozbawienia wolności) podlega ten, kto - nie będąc do tego zobowiązanym - pokrywa koszty związane z zaspokojeniem potrzeb takiej grupy, związku lub osoby (art. 165a § 3 KK).

System przeciwdziałania praniu pieniędzy (AML)

Drugim filarem jest system AML/CFT. W Polsce reguluje go ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, nakładająca na instytucje obowiązane (banki, biura rachunkowe, kantory, dostawców usług w zakresie kryptoaktywów) obowiązki identyfikacji i weryfikacji klienta, oceny ryzyka oraz zgłaszania transakcji podejrzanych do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF). Na poziomie unijnym w 2024 r. przyjęto pakiet reform AML, w tym rozporządzenie ustanawiające Urząd ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (AMLA) z siedzibą we Frankfurcie, ujednolicony limit płatności gotówkowych (10 000 euro w transakcjach handlowych) oraz zaostrzone wymogi przejrzystości beneficjentów rzeczywistych. Przepisy te będą stosowane stopniowo w kolejnych latach.

Rola współpracy i wymiany informacji

Identyfikacja i zakłócanie sieci finansowych wymaga sprawnej wymiany informacji między instytucjami finansowymi, jednostkami analityki finansowej i organami ścigania. W UE służą temu m.in. Europol i jego struktury wyspecjalizowane w zwalczaniu terroryzmu. Kluczowe jest jednak zachowanie równowagi: intensywne monitorowanie transakcji i przelewów (w tym kryptoaktywów) musi pozostawać zgodne z ochroną danych osobowych (RODO) i prawem do prywatności. Dla osoby, wobec której pojawia się zarzut z art. 165a KK, podstawą obrony jest najczęściej kwestionowanie strony podmiotowej - to znaczy wykazanie braku zamiaru sfinansowania działalności terrorystycznej.