Kradzież tożsamości i oszustwo kredytowe - jakie masz prawa jako ofiara?

Kradzież tożsamości i wyłudzenie kredytu na cudze dane to przestępstwa, które potrafią poważnie zachwiać sytuacją finansową ofiary. Polskie prawo daje jednak konkretne narzędzia obrony: można kwestionować nieswój dług, zawiadomić organy ścigania, a także skorzystać z bezpłatnych usług prewencyjnych, takich jak Zastrzeż PESEL czy BIK Alert. Poniżej wyjaśniamy, jakie przepisy chronią pokrzywdzonego i jak działać krok po kroku.

Podstawy prawne - art. 190a i art. 297 KK

Podszywanie się pod inną osobę przez wykorzystanie jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych identyfikujących, jeśli wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą, to przestępstwo kradzieży tożsamości z art. 190a § 2 Kodeksu karnego. Po nowelizacji obowiązującej od 2023 r. jest ono zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat (wcześniej do 3 lat) i ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Wyłudzenie kredytu lub pożyczki przez przedłożenie fałszywych dokumentów albo nierzetelnych oświadczeń to z kolei czyn z art. 297 § 1 KK, zagrożony karą od 3 miesięcy do 5 lat. Klasyczne oszustwo majątkowe reguluje art. 286 KK.

Kwestionowanie długu zaciągniętego na Twoje dane

Jeśli zobowiązanie powstało wskutek podszycia się pod Ciebie, nie jesteś jego stroną - umowa zawarta przez oszusta nie wiąże osoby, której danymi się posłużono. W relacji z bankiem czy firmą pożyczkową można pisemnie zakwestionować dług, powołując się na to, że nie zawierałeś umowy i że padłeś ofiarą przestępstwa. Instytucja, która udzieliła kredytu bez należytej weryfikacji tożsamości, może ponosić odpowiedzialność. Warto dochodzić sprostowania wpisów w BIK i rejestrach dłużników.

Co zrobić po wykryciu oszustwa - kolejność działań

Po pierwsze, niezwłocznie zawiadom bank lub firmę pożyczkową, aby zablokować dalsze transakcje. Po drugie, złóż zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na Policji lub w prokuraturze - to uruchamia postępowanie i daje dokument potwierdzający status pokrzywdzonego. Po trzecie, zastrzeż dokumenty i numer PESEL (usługa Zastrzeż PESEL dostępna m.in. w aplikacji mObywatel i urzędach gminy) oraz aktywuj monitoring kredytowy. Zachowuj całą korespondencję i potwierdzenia - to materiał dowodowy.

Profilaktyka - jak ograniczyć ryzyko