Kradzież tożsamości w internecie - jak prawnik może pomóc ofierze?

Kradzież tożsamości w sieci polega na bezprawnym wykorzystaniu cudzych danych osobowych - imienia, numeru PESEL, danych karty czy loginów - najczęściej po to, by wyrządzić ofierze szkodę lub osiągnąć korzyść majątkową. Ofiara często orientuje się dopiero wtedy, gdy ktoś zaciągnął na jej dane pożyczkę, założył konto albo dokonał zakupów. Polskie prawo daje takiej osobie konkretne narzędzia ochrony, a prawnik pomaga je sprawnie uruchomić: od zawiadomienia o przestępstwie, przez zablokowanie kont, po dochodzenie odszkodowania.

Jak polskie prawo traktuje kradzież tożsamości

Podstawowym przepisem jest art. 190a § 2 Kodeksu karnego, który penalizuje podszywanie się pod inną osobę i wykorzystywanie jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Grozi za to kara pozbawienia wolności (w typie kwalifikowanym, gdy następstwem jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, kara jest surowsza). W zależności od sposobu działania sprawcy zastosowanie mogą mieć też inne przepisy: art. 267 k.k. (bezprawne uzyskanie dostępu do informacji lub systemu), art. 286 k.k. (oszustwo) oraz art. 287 k.k. (tzw. oszustwo komputerowe). Niezależnie od odpowiedzialności karnej, bezprawne przetwarzanie danych osobowych można zgłosić Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) na podstawie RODO.

Pierwsze kroki ofiary - co zrobić od razu

Czas ma kluczowe znaczenie. W pierwszej kolejności warto: złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na policji lub w prokuraturze; niezwłocznie powiadomić bank i wystawców kart, aby zastrzec dostęp i zablokować nieautoryzowane transakcje; zastrzec numer PESEL (od listopada 2023 r. działa rejestr zastrzeżeń PESEL, który utrudnia zaciągnięcie zobowiązań na cudze dane); zachować całą korespondencję, wezwania do zapłaty i wyciągi jako dowody. Te materiały będą później podstawą zarówno postępowania karnego, jak i ewentualnego roszczenia cywilnego.

W czym konkretnie pomaga prawnik

Pełnomocnik pomaga ofierze zebrać i uporządkować dowody, prawidłowo sformułować zawiadomienie do organów ścigania oraz reprezentuje pokrzywdzonego w postępowaniu karnym. Na drodze cywilnej dochodzi naprawienia szkody majątkowej oraz zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych (art. 23 i 24 oraz art. 415 i nast. Kodeksu cywilnego). Prawnik bywa też potrzebny w sporze z instytucją finansową, która domaga się spłaty zobowiązania zaciągniętego przez oszusta - tu kluczowe jest wykazanie, że umowy nie zawarła sama ofiara. Może również pomóc w złożeniu skargi do UODO, jeśli doszło do naruszenia ochrony danych.