
Jakie masz prawa przy kradzieży tożsamości w internecie?
RODO i dane osobowe · 2 min czytania · Redakcja zaufanyprawnik.pl
Kradzież tożsamości w internecie - podszywanie się pod kogoś przy użyciu jego danych, zdjęć czy wizerunku - to realne przestępstwo, a nie tylko niedogodność. Ofiara ma konkretne prawa: może zawiadomić organy ścigania, złożyć skargę do organu nadzorczego ds. ochrony danych, dochodzić odszkodowania i zastrzec swój numer PESEL, by zablokować wyłudzanie kredytów. Poniżej tłumaczymy, jak korzystać z tych narzędzi krok po kroku.
Kradzież tożsamości jako przestępstwo - art. 190a k.k.
Podszywanie się pod inną osobę przez wykorzystanie jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej, jest przestępstwem z art. 190a § 2 Kodeksu karnego. Zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Co istotne, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego (art. 190a § 4 k.k.) - czyli to ofiara musi złożyć wniosek o ściganie. Jeżeli następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega surowszej karze (art. 190a § 3 k.k.).
Co zrobić zaraz po wykryciu kradzieży tożsamości
Najpierw złóż zawiadomienie o przestępstwie na policji lub w prokuraturze - uzyskasz potwierdzenie i numer sprawy. Następnie powiadom banki i instytucje finansowe o nieautoryzowanych operacjach i rozważ zablokowanie kont. Zgłoś utratę dokumentów tożsamości w urzędzie gminy i unieważnij je. Bardzo ważne: zastrzeż swój numer PESEL. Możliwość ta wynika z ustawy z 7 lipca 2023 r. o ograniczaniu skutków kradzieży tożsamości i działa w pełni od 1 czerwca 2024 r. Jeśli PESEL jest zastrzeżony, a ktoś mimo to zawrze w Twoim imieniu np. umowę kredytu, taka umowa jest z mocy prawa nieważna. PESEL zastrzeżesz przez aplikację mObywatel, na stronie gov.pl lub w urzędzie gminy.
Prawa ofiary na gruncie RODO
Jeśli kradzież tożsamości wiąże się z bezprawnym przetwarzaniem Twoich danych, działa RODO. Możesz złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO). Masz prawo dostępu do swoich danych, ich sprostowania oraz usunięcia (art. 15-17 RODO), a także prawo do odszkodowania od administratora lub podmiotu przetwarzającego za szkodę wynikłą z naruszenia (art. 82 RODO). Administrator, u którego doszło do naruszenia ochrony danych, ma obowiązek zgłosić je organowi nadzorczemu zwykle w ciągu 72 godzin (art. 33 RODO) oraz - gdy naruszenie powoduje wysokie ryzyko - zawiadomić osoby, których dane dotyczą (art. 34 RODO).
Najczęstsze pytania
Jaka kara grozi za podszywanie się pod inną osobę?
Podszywanie się i wykorzystanie cudzych danych lub wizerunku w celu wyrządzenia szkody to przestępstwo z art. 190a § 2 k.k., zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.
Czy mogę pozwać sprawcę kradzieży tożsamości o odszkodowanie?
Tak. Można dochodzić roszczeń cywilnych za szkodę majątkową i zadośćuczynienia za krzywdę (m.in. art. 24 i 448 k.c. - naruszenie dóbr osobistych). Jeśli doszło do bezprawnego przetwarzania danych, dodatkową podstawą jest art. 82 RODO, który daje prawo do odszkodowania od administratora danych.
Czym jest zastrzeżenie numeru PESEL i czy warto?
To bezpłatna blokada wpisana do rejestru, która uniemożliwia m.in. zaciągnięcie kredytu czy sprzedaż nieruchomości na Twoje dane. Banki, firmy pożyczkowe, notariusze i operatorzy telekomunikacyjni mają obowiązek sprawdzać status PESEL. Umowa zawarta mimo zastrzeżenia jest nieważna. Zastrzeżenie i jego cofnięcie zrobisz w mObywatel, na gov.pl lub w urzędzie.
Powiązane poradniki
Podstawa prawna i źródła
Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie skonsultuj się ze zweryfikowanym prawnikiem.
Masz podobną sprawę?
Opisz ją — dobierzemy zweryfikowanego prawnika.
Zgłoś sprawę