Jakie masz prawa przy kradzieży tożsamości w internecie?

Kradzież tożsamości w internecie - podszywanie się pod kogoś przy użyciu jego danych, zdjęć czy wizerunku - to realne przestępstwo, a nie tylko niedogodność. Ofiara ma konkretne prawa: może zawiadomić organy ścigania, złożyć skargę do organu nadzorczego ds. ochrony danych, dochodzić odszkodowania i zastrzec swój numer PESEL, by zablokować wyłudzanie kredytów. Poniżej tłumaczymy, jak korzystać z tych narzędzi krok po kroku.

Kradzież tożsamości jako przestępstwo - art. 190a k.k.

Podszywanie się pod inną osobę przez wykorzystanie jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej, jest przestępstwem z art. 190a § 2 Kodeksu karnego. Zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Co istotne, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego (art. 190a § 4 k.k.) - czyli to ofiara musi złożyć wniosek o ściganie. Jeżeli następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega surowszej karze (art. 190a § 3 k.k.).

Co zrobić zaraz po wykryciu kradzieży tożsamości

Najpierw złóż zawiadomienie o przestępstwie na policji lub w prokuraturze - uzyskasz potwierdzenie i numer sprawy. Następnie powiadom banki i instytucje finansowe o nieautoryzowanych operacjach i rozważ zablokowanie kont. Zgłoś utratę dokumentów tożsamości w urzędzie gminy i unieważnij je. Bardzo ważne: zastrzeż swój numer PESEL. Możliwość ta wynika z ustawy z 7 lipca 2023 r. o ograniczaniu skutków kradzieży tożsamości i działa w pełni od 1 czerwca 2024 r. Jeśli PESEL jest zastrzeżony, a ktoś mimo to zawrze w Twoim imieniu np. umowę kredytu, taka umowa jest z mocy prawa nieważna. PESEL zastrzeżesz przez aplikację mObywatel, na stronie gov.pl lub w urzędzie gminy.

Prawa ofiary na gruncie RODO

Jeśli kradzież tożsamości wiąże się z bezprawnym przetwarzaniem Twoich danych, działa RODO. Możesz złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO). Masz prawo dostępu do swoich danych, ich sprostowania oraz usunięcia (art. 15-17 RODO), a także prawo do odszkodowania od administratora lub podmiotu przetwarzającego za szkodę wynikłą z naruszenia (art. 82 RODO). Administrator, u którego doszło do naruszenia ochrony danych, ma obowiązek zgłosić je organowi nadzorczemu zwykle w ciągu 72 godzin (art. 33 RODO) oraz - gdy naruszenie powoduje wysokie ryzyko - zawiadomić osoby, których dane dotyczą (art. 34 RODO).