Naruszenie praw autorskich i patentów - jakie roszczenia ma uprawniony?

Ochrona praw autorskich i ochrona patentów to dwa odrębne reżimy prawne. Prawa autorskie do utworów (tekstów, grafik, muzyki, programów komputerowych) chroni ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - powstają one z mocy prawa w chwili stworzenia utworu, bez rejestracji. Patenty na wynalazki oraz inne prawa własności przemysłowej (wzory, znaki towarowe) chroni ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej, a ochrona patentowa powstaje dopiero po udzieleniu patentu przez Urząd Patentowy RP. To rozróżnienie ma znaczenie dla tego, jakich roszczeń i na jakiej podstawie może dochodzić uprawniony.

Roszczenia z tytułu naruszenia praw autorskich (art. 79 ustawy)

Twórca lub uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może na podstawie art. 79 ustawy o prawie autorskim żądać m.in.: zaniechania naruszania, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia wyrządzonej szkody (na zasadach ogólnych albo przez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej stosownemu wynagrodzeniu, które byłoby należne za udzielenie zgody na korzystanie z utworu) oraz wydania uzyskanych korzyści. Można też żądać ogłoszenia oświadczenia w prasie. Należy zaznaczyć: po wyroku Trybunału Konstytucyjnego (SK 32/14) zakwestionowana została możliwość żądania trzykrotności wynagrodzenia, a aktualne przepisy przewidują tzw. stosowne wynagrodzenie (jednokrotność).

Roszczenia z tytułu naruszenia patentu (Prawo własności przemysłowej)

Uprawniony z patentu, którego prawo zostało naruszone, może na podstawie art. 287 Prawa własności przemysłowej żądać zaniechania naruszania, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a w razie zawinionego naruszenia także naprawienia szkody na zasadach ogólnych. Sąd może też orzec o przedmiotach będących wynikiem naruszenia. Co istotne, ochrona patentowa działa tylko wtedy, gdy patent został udzielony i obowiązuje na danym terytorium oraz w okresie ochrony (co do zasady do 20 lat od daty zgłoszenia, pod warunkiem opłacania okresowych opłat). Bez ważnego patentu nie ma roszczeń o naruszenie patentu.

Etapy działania: od wezwania do procesu

W praktyce uprawniony zaczyna zwykle od zebrania dowodów naruszenia (zrzuty ekranu z datą, dokumentacja sprzedaży, opinie biegłych) oraz od wezwania do zaprzestania naruszeń, które często pozwala zakończyć spór bez procesu - również w drodze negocjacji ugodowej i licencji. Jeśli to nie skutkuje, sprawę kieruje się na drogę sądową. Sprawy z zakresu własności intelektualnej rozpoznają w Polsce wyspecjalizowane sądy własności intelektualnej (od lipca 2020 r.), a w wielu z nich obowiązuje przymus adwokacko-radcowski przy wartości przedmiotu sporu powyżej progu ustawowego. Roszczenia majątkowe co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej, nie później niż 10 lat od zdarzenia (art. 4421 KC).