Odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub tymczasowe aresztowanie - jakie kroki podjąć?

Niesłuszne pozbawienie wolności - czy to przez błędny wyrok, niesłuszne tymczasowe aresztowanie, czy bezzasadne zatrzymanie - daje prawo do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa. Zasady te reguluje rozdział 58 Kodeksu postępowania karnego (art. 552-559 KPK). Warto poznać przesłanki roszczenia, właściwy sąd oraz termin, w którym trzeba je zgłosić, bo po jego upływie prawo do dochodzenia świadczenia wygasa.

Komu przysługuje roszczenie

Zgodnie z art. 552 KPK odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę przysługuje oskarżonemu, który w wyniku wznowienia postępowania lub kasacji został uniewinniony albo skazany na łagodniejszą karę. Prawo to obejmuje też osoby niesłusznie tymczasowo aresztowane oraz - na podstawie art. 552a i 552b KPK - niewątpliwie niesłusznie zatrzymane. Świadczenia pokrywają zarówno szkodę majątkową (np. utracony zarobek, koszty), jak i krzywdę niemajątkową (cierpienie fizyczne i psychiczne). To są dwie odrębne kategorie - odszkodowanie i zadośćuczynienie dochodzi się równolegle.

Termin: jeden rok od uprawomocnienia

Roszczenie przedawnia się po upływie roku (art. 555 KPK). Termin ten liczy się od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania - przy niesłusznym skazaniu od uprawomocnienia wyroku uniewinniającego, a przy tymczasowym aresztowaniu od uprawomocnienia orzeczenia kończącego postępowanie. Po upływie roku sąd oddali wniosek z powodu przedawnienia, dlatego nie warto zwlekać. Bieg terminu można przerwać m.in. przez wytoczenie powództwa (złożenie wniosku).

Właściwy sąd i brak opłat

Wniosek składa się do sądu okręgowego, w którego okręgu wydano orzeczenie w pierwszej instancji, a w sprawach dotyczących zatrzymania - do sądu okręgowego właściwego ze względu na miejsce zwolnienia (art. 554 KPK). Postępowanie jest wolne od kosztów sądowych - osoba dochodząca świadczenia nie wnosi opłaty od wniosku (art. 554 §4 KPK). Uwaga: wcześniejsze wersje tego poradnika błędnie wskazywały sąd rejonowy - właściwy jest sąd okręgowy.

Jak udokumentować roszczenie