Wydobywanie kopalin bez koncesji — rola obrońcy i konsekwencje

Wydobywanie kopalin — piasku, żwiru, kruszyw czy innych surowców — co do zasady wymaga koncesji. Prowadzenie takiej działalności bez wymaganego zezwolenia rodzi odpowiedzialność na gruncie prawa geologicznego i górniczego oraz dotkliwe konsekwencje finansowe. W postępowaniu o takie czyny istotną rolę odgrywa obrońca, który dba o prawidłowość procedury i ocenę legalności zgromadzonych dowodów.

Podstawa prawna: prawo geologiczne i górnicze, nie sama ustawa środowiskowa

Działalność polegająca na wydobywaniu kopalin ze złóż jest regulowana ustawą z 9 czerwca 2011 r. — Prawo geologiczne i górnicze. To ta ustawa, a nie ogólnie pojmowane przepisy o ochronie środowiska, jest właściwą podstawą oceny wydobycia bez koncesji. Za wykonywanie działalności bez wymaganej koncesji ustawa przewiduje odpowiedzialność za wykroczenie (kara aresztu albo grzywny), a przede wszystkim tzw. opłatę podwyższoną — administracyjną sankcję pieniężną wymierzaną przez organ nadzoru górniczego, która może być bardzo wysoka i stanowić wielokrotność opłaty eksploatacyjnej. W zależności od okoliczności i skali działalności mogą wchodzić w grę również inne przepisy karne lub administracyjne.

Rola obrońcy w postępowaniu

Obrońca działa w granicach uprawnień określonych w Kodeksie postępowania karnego (m.in. prawo do obrony z art. 6 K.p.k. oraz pozycja obrońcy z art. 83 i nast.). Jego zadaniem jest ochrona praw osoby, której zarzuca się czyn: analiza akt, kwestionowanie legalności i sposobu pozyskania dowodów, weryfikacja, czy organy dochowały wymogów proceduralnych, oraz prowadzenie negocjacji co do dobrowolnego poddania się odpowiedzialności, jeśli jest to korzystne dla klienta. Obrońca doradza też w zakresie przysługujących praw i realnych linii obrony.

Możliwe linie obrony i dowody

Linie obrony zależą od stanu faktycznego. Najczęściej dotyczą one zakwestionowania, czy w ogóle doszło do działalności wymagającej koncesji (np. spór o charakter i ilość wydobytego materiału), wykazania braku zamiaru lub świadomości naruszenia, albo wskazania uchybień proceduralnych przy zabezpieczaniu dowodów. W postępowaniu karnym obrona może też posłużyć się dowodami prywatnymi — obowiązujące przepisy (art. 393 § 3 K.p.k.) dopuszczają odczytywanie na rozprawie dokumentów prywatnych powstałych poza postępowaniem i nie dla jego celów, co służy realizacji zasady równości broni. Każdorazowo o dopuszczalności i wadze dowodu decyduje sąd.