Wywieranie nacisku na sędziego lub prokuratora (art. 232 KK) - kara i obrona

Wywieranie nacisku na sędziego lub prokuratora to nie tylko kwestia etyki - w polskim prawie karnym jest to konkretne przestępstwo przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. Jeśli ktoś próbuje przemocą lub groźbą bezprawną wpłynąć na orzeczenie sądu, naraża się na odpowiedzialność z art. 232 Kodeksu karnego, a w innych sytuacjach na zarzuty z art. 245 KK (wpływanie na świadka, biegłego czy oskarżonego), art. 224 KK (zmuszanie funkcjonariusza groźbą do działania lub zaniechania) czy art. 226 KK (znieważenie funkcjonariusza). Sprawa ma dwie strony: można być pokrzywdzonym taką presją albo oskarżonym o jej wywieranie - na przykład wtedy, gdy ostre, emocjonalne pisma procesowe lub wypowiedzi medialne zostaną zinterpretowane jako groźba. Poniżej wyjaśniamy, jakie czyny realnie wypełniają znamiona tych przestępstw, gdzie przebiega granica między dozwoloną krytyką a bezprawnym naciskiem oraz jak obrońca buduje linię obrony w takiej sprawie.

Art. 232 KK - bezprawne wpływanie na czynności sądu

Podstawowym przepisem jest art. 232 § 1 KK: kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności urzędowe sądu, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Paragraf 2 przewiduje, że tej samej karze podlega ten, kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną wobec sądu międzynarodowego lub jego organu uznawanego przez Polskę. Kluczowe są dwa elementy. Po pierwsze, sposób działania musi polegać na przemocy (także wobec osób trzecich lub mieniu) albo na groźbie bezprawnej w rozumieniu art. 115 § 12 KK - czyli groźbie popełnienia przestępstwa, groźbie spowodowania postępowania karnego lub rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci. Po drugie, celem działania musi być wpłynięcie na czynności urzędowe sądu - na treść orzeczenia, przebieg postępowania, decyzję procesową. Sama krytyka, polemika prawna czy nawet ostra ocena sędziego nie wypełniają tych znamion, dopóki nie towarzyszy im przemoc lub bezprawna groźba.

Naciski na prokuratora i innych uczestników postępowania

Prokurator nie jest sądem, dlatego nacisk na niego kwalifikuje się zwykle z innych przepisów. Jeżeli ktoś przemocą lub groźbą bezprawną zmusza prokuratora (jako funkcjonariusza publicznego) do przedsięwzięcia lub zaniechania czynności służbowej, popełnia przestępstwo z art. 224 § 2 KK, zagrożone karą do 3 lat pozbawienia wolności. Z kolei art. 245 KK chroni uczestników postępowania: kto używa przemocy lub groźby bezprawnej w celu wywarcia wpływu na świadka, biegłego, tłumacza, oskarżyciela albo oskarżonego lub narusza ich nietykalność, podlega karze od 3 miesięcy do 5 lat. Znieważenie funkcjonariusza podczas i w związku z czynnościami to art. 226 § 1 KK (grzywna, ograniczenie wolności albo do roku pozbawienia wolności), a publiczne znieważenie konstytucyjnego organu (np. sądu jako organu) - art. 226 § 3 KK. Próba przekupstwa sędziego lub prokuratora to z kolei odrębne przestępstwo łapownictwa z art. 229 KK.