Nielegalny handel gatunkami chronionymi: jakie przepisy i kary w Polsce

Sprowadzenie egzotycznego zwierzęcia, handel skórą, kością słoniową, rzadkim okazem rośliny czy nawet preparatem z chronionego gatunku może prowadzić do poważnej odpowiedzialności karnej i administracyjnej. Wbrew obiegowej opinii nie chodzi tylko o spektakularny przemyt; przepisy obejmują też posiadanie, oferowanie do sprzedaży i transport okazów bez wymaganych dokumentów. Podstawą jest tu prawo unijne (CITES wdrożone rozporządzeniem (WE) nr 338/97) oraz polska ustawa o ochronie przyrody, a w sprawach przemytu przez granicę także Kodeks karny skarbowy. Ten artykuł wyjaśnia, jakie czyny są zabronione, co realnie grozi i na czym polega obrona. Nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie, bo kwalifikacja zależy od konkretnego gatunku, dokumentów i ustalonego zamiaru.

Jakie przepisy regulują handel gatunkami chronionymi

System ochrony jest wielopoziomowy. Najważniejsza jest Konwencja waszyngtońska CITES, w Unii Europejskiej stosowana bezpośrednio przez rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97 w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi oraz rozporządzenie wykonawcze Komisji (WE) nr 865/2006. To one decydują, dla których okazów potrzebne są zezwolenia na przywóz, wywóz i świadectwa. Na poziomie krajowym obowiązuje ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, która chroni rodzime gatunki i wprowadza sankcje za naruszenia, a także rozporządzenia Ministra Środowiska określające listy gatunków objętych ochroną ścisłą i częściową. Dla okazów przewożonych przez granicę z państwem spoza UE w grę wchodzi również Prawo celne i Kodeks karny skarbowy. Zrozumienie, który akt ma zastosowanie do danego okazu, jest pierwszym krokiem zarówno przy ocenie legalności obrotu, jak i przy budowaniu obrony.

Odpowiedzialność karna z ustawy o ochronie przyrody

Ustawa o ochronie przyrody przewiduje zarówno przestępstwa, jak i wykroczenia. Najistotniejszy jest art. 128 ustawy, który penalizuje naruszenie przepisów CITES i rozporządzenia (WE) nr 338/97, między innymi przywóz, wywóz, posiadanie, oferowanie do sprzedaży, sprzedaż czy nabycie okazów wbrew tym przepisom. Za te czyny grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Art. 127a ustawy odnosi się do umyślnego naruszania zakazów wobec okazów gatunków chronionych. Z kolei art. 127 ustawy obejmuje czyny o charakterze wykroczeniowym (m.in. naruszanie zakazów względem gatunków chronionych), zagrożone karą aresztu albo grzywny, a sąd może dodatkowo orzec przepadek okazów oraz przedmiotów służących do popełnienia czynu. Kwalifikacja jako przestępstwo czy wykroczenie zależy od rodzaju czynu, gatunku i okoliczności sprawy.