Jaka jest kara za ukrywanie prawdy w sądzie?

Zatajenie prawdy lub złożenie nieprawdziwego zeznania nie jest tym samym co zwykłe kłamstwo w rozmowie. W postępowaniu sądowym lub przygotowawczym jest to przestępstwo z art. 233 Kodeksu karnego (fałszywe zeznania, potocznie krzywoprzysięstwo). Odpowiedzialność karna powstaje jednak tylko wtedy, gdy spełnione są ściśle określone warunki, a nie wobec każdej osoby, która milczy lub myli się w relacji zdarzeń.

Co dokładnie penalizuje art. 233 KK

Zgodnie z art. 233 § 1 KK karze podlega ten, kto składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę. Czyn ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Kluczowe są dwa warunki z art. 233 § 2 KK: odpowiedzialność ponosi tylko ten, kto składał zeznanie po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie albo po odebraniu od niego przyrzeczenia przez organ uprawniony. Brak takiego pouczenia wyłącza odpowiedzialność. Przestępstwo to ma charakter umyślny, więc szczera pomyłka lub błąd pamięci nie wypełniają jego znamion.

Łagodniejszy typ przy obawie przed odpowiedzialnością karną

Art. 233 § 1a KK przewiduje łagodniejszy typ czynu: jeżeli sprawca zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym, grozi mu kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Przepis ten odpowiada na sytuacje, w których świadek faktycznie nie chce obciążać siebie. Trzeba jednak pamiętać, że świadek, którego zeznania mogłyby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną, ma prawo odmówić odpowiedzi na pytanie (art. 183 § 1 KPK), a osoba najbliższa dla oskarżonego może w ogóle odmówić zeznań (art. 182 KPK). Skorzystanie z tych uprawnień jest bezpieczne, w odróżnieniu od kłamstwa.

Surowsza odpowiedzialność biegłego, rzeczoznawcy i tłumacza

Jeszcze surowsza odpowiedzialność dotyczy biegłych i tłumaczy. Zgodnie z art. 233 § 4 KK, kto jako biegły, rzeczoznawca lub tłumacz przedstawia fałszywą opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie mające służyć za dowód, podlega karze pozbawienia wolności od roku do 10 lat. Jeżeli sprawca działał nieumyślnie, narażając na istotną szkodę interes publiczny (art. 233 § 4a KK), grozi mu kara pozbawienia wolności do 3 lat. Surowsze traktowanie wynika z tego, że opinie specjalistów mają szczególny ciężar dowodowy i bezpośrednio wpływają na rozstrzygnięcia sądu.

Bezkarność po sprostowaniu zeznań

Kodeks karny przewiduje mechanizm chroniący osobę, która naprawi swój błąd. Zgodnie z art. 233 § 5 KK sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli fałszywe zeznanie, opinia lub tłumaczenie dotyczy okoliczności niemogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, albo gdy sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie, opinię lub tłumaczenie, zanim nastąpi choćby nieprawomocne rozstrzygnięcie sprawy. Dlatego szybkie i dobrowolne sprostowanie ma realne znaczenie dla odpowiedzialności.