Oszustwa finansowe i bankowe - kiedy potrzebna jest kancelaria prawna?

Oszustwa finansowe i bankowe - od wyłudzeń kredytów, przez phishing i przejęcie konta, po piramidy i fałszywe inwestycje - należą do najczęstszych spraw, w których poszkodowani szukają pomocy prawnej. Sprawy te łączą wątek karny (ściganie sprawcy) z cywilnym (odzyskanie środków). Podstawowe przepisy karne to art. 286 Kodeksu karnego (oszustwo) oraz art. 297 (oszustwo kredytowe i dotacyjne). Poniżej wyjaśniamy, jak działa odpowiedzialność, jakie terminy są istotne i dlaczego wsparcie prawnika bywa kluczowe.

Oszustwo i oszustwo kredytowe w Kodeksie karnym

Klasyczne oszustwo (art. 286 KK) polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Oszustwo kredytowe (art. 297 KK) dotyczy przedkładania fałszywych lub nierzetelnych dokumentów albo nieprawdziwych oświadczeń w celu uzyskania kredytu, pożyczki, gwarancji, dotacji czy zamówienia publicznego - zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Przy mieniu znacznej lub wielkiej wartości mogą wchodzić w grę kwalifikowane typy z surowszą odpowiedzialnością.

Co zrobić jako ofiara oszustwa

Jeżeli padłeś ofiarą oszustwa, kluczowe są szybkie i udokumentowane działania. Należy niezwłocznie zgłosić sprawę bankowi (w razie nieautoryzowanej transakcji bank ma obowiązki wynikające z ustawy o usługach płatniczych - co do zasady powinien zwrócić kwotę nieautoryzowanej transakcji, chyba że wykaże m.in. rażące niedbalstwo użytkownika), zawiadomić Policję lub prokuraturę o podejrzeniu przestępstwa oraz zabezpieczyć dowody (potwierdzenia przelewów, korespondencję, zrzuty ekranu, dane kontrahenta). Im szybciej zgłoszona zostanie nieautoryzowana operacja, tym większa szansa na zablokowanie i odzyskanie środków.

Terminy - przedawnienie roszczeń i czynów

W sprawach finansowych liczą się dwa rodzaje terminów. Po stronie cywilnej roszczenia majątkowe przedawniają się zasadniczo z upływem 6 lat, a roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczenia okresowe - z upływem 3 lat (art. 118 Kodeksu cywilnego, w brzmieniu po nowelizacji z 2018 r.). Roszczenia o naprawienie szkody z czynu niedozwolonego przedawniają się według art. 442(1) KC (co do zasady 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i osobie zobowiązanej, nie później niż 10 lat od zdarzenia, a gdy szkoda wynikła z przestępstwa - 20 lat). Odrębnie biegnie przedawnienie karalności przestępstwa. Konkretne terminy zależą od typu roszczenia i czynu, dlatego warto je ustalić indywidualnie.