Jak bronić się w sprawach o nielegalne transakcje finansowe i pranie pieniędzy?

Nielegalne transakcje finansowe to przede wszystkim pranie pieniędzy, czyli wprowadzanie do legalnego obrotu wartości pochodzących z przestępstwa. W polskim systemie prawnym mamy tu dwa filary: odpowiedzialność karną sprawcy (art. 299 Kodeksu karnego) oraz administracyjnoprawne obowiązki przeciwdziałania nałożone na instytucje obowiązane przez ustawę z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Skuteczna obrona i prawidłowa zgodność wymagają zrozumienia obu tych płaszczyzn, a nie odwoływania się do rozwiązań zagranicznych.

Pranie pieniędzy jako przestępstwo (art. 299 KK)

Art. 299 § 1 KK karze m.in. przyjmowanie, przekazywanie, ukrywanie, transfer czy zamianę środków pochodzących z korzyści związanych z czynem zabronionym, jeżeli ma to na celu udaremnienie lub znaczne utrudnienie stwierdzenia ich przestępnego pochodzenia. Podstawowe zagrożenie to kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Przepis przewiduje typy kwalifikowane (np. działanie w porozumieniu z innymi osobami lub osiągnięcie znacznej korzyści majątkowej), zagrożone karą od roku do 10 lat. Istnieje też mechanizm czynnego żalu: sprawca, który dobrowolnie ujawnił wobec organu ścigania informacje dotyczące osób uczestniczących w przestępstwie oraz okoliczności jego popełnienia, może liczyć na nadzwyczajne złagodzenie kary, a w określonych warunkach nawet na bezkarność.

Obowiązki instytucji obowiązanych (ustawa AML 2018)

Ustawa AML nakłada obowiązki na tzw. instytucje obowiązane: banki, firmy inwestycyjne, kantory, biura rachunkowe, notariuszy, pośredników w obrocie nieruchomościami, podmioty obracające kryptoaktywami i wiele innych. Najważniejsze z nich to stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego, w tym identyfikacja i weryfikacja klienta oraz beneficjenta rzeczywistego (zasada poznaj swojego klienta), ocena ryzyka, a także zgłaszanie do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF) transakcji ponadprogowych oraz transakcji podejrzanych. Brak realizacji tych obowiązków grozi wysokimi karami administracyjnymi nakładanymi przez GIIF, a w skrajnych przypadkach odpowiedzialnością karną osób odpowiedzialnych.

Praktyczne strategie zgodności (compliance)

Dla przedsiębiorstwa najlepszą obroną jest dobrze wdrożony system zgodności. W praktyce obejmuje on: wewnętrzną procedurę przeciwdziałania praniu pieniędzy, wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za jej wykonanie (członek kadry kierowniczej) oraz pracownika do zgłoszeń, regularne szkolenia personelu, bieżące monitorowanie transakcji oraz okresowe audyty wewnętrzne. Rosnącą rolę odgrywają narzędzia analityczne wspierające wykrywanie nietypowych wzorców, ale nie zastępują one oceny dokonywanej przez człowieka ani odpowiedzialności organów spółki.