Co robi obrońca w sprawach o naruszenie przepisów AML (przeciwdziałanie praniu pieniędzy)?

Sprawy dotyczące prania pieniędzy oraz naruszenia obowiązków przeciwdziałania praniu pieniędzy (ang. AML) należą do najbardziej złożonych w prawie karnym i karno-skarbowym. Obrońca działa tu na dwóch poziomach: broni klienta przed odpowiedzialnością karną za samo pranie pieniędzy (art. 299 Kodeksu karnego) oraz przed odpowiedzialnością administracyjną instytucji obowiązanej za niedopełnienie obowiązków wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu z 1 marca 2018 r. To dwa odrębne reżimy, które wymagają różnych strategii.

Rola obrońcy w sprawie o pranie pieniędzy

Przestępstwo prania pieniędzy stypizowane jest w art. 299 Kodeksu karnego i zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat (a w typach kwalifikowanych, np. działania w porozumieniu z innymi osobami, do 10 lat). Obrońca analizuje przede wszystkim stronę podmiotową: czy klient wiedział lub na podstawie okoliczności mógł przypuszczać, że środki pochodzą z czynu zabronionego. Brak tej świadomości wyklucza odpowiedzialność. Obrońca bada też legalność pochodzenia środków oraz prawidłowość zebrania dowodów. Adwokat lub radca prawny związany jest tajemnicą zawodową, ale ustawa AML nakłada na niektóre instytucje obowiązek zgłaszania podejrzanych transakcji do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF) - granice tego obowiązku w odniesieniu do prawników są przedmiotem sporów i wymagają ostrożnej oceny w każdej sprawie.

Analiza dowodów i strategia obrony

Skuteczna obrona zaczyna się od oceny, czy zakwestionowane transakcje rzeczywiście noszą cechy podejrzanych w rozumieniu ustawy, czy mieszczą się w normalnej działalności klienta. Obrońca wskazuje na brak zamiaru, działanie w dobrej wierze oraz ewentualne luki w procedurach wewnętrznych, które mogły być źródłem uchybień proceduralnych, a nie świadomego naruszenia prawa. Istotne jest również zbadanie, czy dowody zebrano zgodnie z procedurą - materiał uzyskany z naruszeniem przepisów może zostać zakwestionowany w postępowaniu.

Odpowiedzialność administracyjna instytucji obowiązanych

Niezależnie od odpowiedzialności karnej osób fizycznych, ustawa AML przewiduje kary administracyjne dla instytucji obowiązanych (banków, biur rachunkowych, kantorów, niektórych przedsiębiorców). Zgodnie z art. 150 ustawy kary pieniężne mogą sięgać równowartości 1 000 000 euro, a wobec niektórych podmiotów nawet wyższych kwot albo dwukrotności korzyści osiągniętej lub straty unikniętej. Możliwe są też inne sankcje, jak cofnięcie zezwolenia czy zakaz pełnienia funkcji kierowniczych. Obrońca w postępowaniu administracyjnym wykazuje wdrożone środki zgodności i współpracę z organem, co może wpłynąć na wymiar kary.